ઇતિહાસ
પોરબંદર જિલ્લા કોર્ટ વિશે
ગુજરાત હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ શ્રી માનનીય ન્યાયાધીશ ડી.એસ. સિંહાએ ૨૩ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૩ના રોજ સચિવાલય ભવનમાં પોરબંદર જિલ્લા કોર્ટનું સત્તાવાર ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. ગુજરાત રાજ્યના કાયદા અને ન્યાયતંત્ર મંત્રી માનનીય શ્રી અશોક ભટ્ટ માનદ મુખ્ય મહેમાન હતા, જ્યારે ગુજરાત હાઇકોર્ટના વહીવટી ન્યાયાધીશ માનનીય શ્રી ન્યાયાધીશ એ.એલ. દવેએ સમારોહની અધ્યક્ષતા કરી હતી.
તેની સ્થાપના થઈ ત્યારથી, પોરબંદર જિલ્લા અદાલતે આ પ્રદેશમાં ન્યાય પહોંચાડવામાં અને કાનૂની વિવાદોના નિરાકરણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. આ અદાલતની સ્થાપનાથી સ્થાનિક વસ્તી માટે કાનૂની સેવાઓની પહોંચમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે, જે ન્યાયિક પ્રણાલીમાં વિશ્વાસને પ્રોત્સાહન આપે છે. આ કાર્યક્રમમાં કાયદાકીય માળખાને મજબૂત બનાવવા અને ન્યાયતંત્રની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે રાજ્ય સરકારની ચાલુ પ્રતિબદ્ધતા પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. પરિણામે, નાગરિકો તેમના કેસોના વધુ સમયસર નિરાકરણની અપેક્ષા રાખી શકે છે, જેનાથી કાયદાના શાસનમાં સુરક્ષા અને વિશ્વાસની ભાવના વધે છે. આ પહેલ માત્ર ન્યાય મેળવવા માંગતા વ્યક્તિઓને જ લાભ આપતી નથી પરંતુ વિસ્તારમાં રોકાણ અને આર્થિક વિકાસને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે. કાનૂની બાબતોને ઝડપથી અને ન્યાયી રીતે હાથ ધરવામાં આવે તેની ખાતરી કરીને, કોર્ટ એકંદરે વધુ સ્થિર અને સમૃદ્ધ સમુદાયમાં ફાળો આપે છે. વધુમાં, આ સુધારેલ કાનૂની લેન્ડસ્કેપ અધિકારો અને જવાબદારીઓ પ્રત્યે જાહેર જાગૃતિમાં વધારો કરી શકે છે, નાગરિકોને નાગરિક બાબતોમાં વધુ સક્રિય રીતે જોડાવા માટે સશક્ત બનાવી શકે છે. જેમ જેમ વ્યક્તિઓ ન્યાયિક પ્રણાલીમાં વિશ્વાસ મેળવે છે, તેમ તેમ તેઓ સમુદાયની પહેલોમાં ભાગ લેવાની અને કાયદાના શાસનને જાળવી રાખતા પગલાંને ટેકો આપવાની શક્યતા વધુ બને છે
પોરબંદર જિલ્લા વિશે
ભૂગોળ
ગુજરાતના મોટાભાગના વિસ્તારોની જેમ, પોરબંદરમાં પણ ગરમ, અર્ધ-શુષ્ક વાતાવરણ છે જેમાં ત્રણ અલગ અલગ ઋતુઓ છે: ઓક્ટોબરથી માર્ચ સુધી “ઠંડી”, એપ્રિલ, મે અને જૂનની શરૂઆતમાં “ગરમ” અને જૂનના મધ્યથી સપ્ટેમ્બર સુધી ચોમાસાની “ભીની”. પોરબંદર પશ્ચિમ ભારતના રાજ્ય ગુજરાતના 33 જિલ્લાઓમાંનો એક છે. આ જિલ્લો 2,316 કિમી² વિસ્તાર ધરાવે છે. પોરબંદર જિલ્લો જૂનાગઢથી અલગ હતો. તે કાઠિયાવાડના દ્વીપકલ્પ પર આવેલો છે. જિલ્લાનું વહીવટી કેન્દ્ર પોરબંદર શહેર ખાતે છે. આ જિલ્લો પૂર્વમાં રાજકોટ અને જૂનાગઢ, ઉત્તરમાં જામનગર અને દેવભૂમિ દ્વારકા અને પશ્ચિમ અને દક્ષિણમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. પોરબંદરના કોઓર્ડિનેટ્સ 21°37′48″N 69°36′0″E છે. સરેરાશ ઊંચાઈ સમુદ્ર સપાટીથી 1 મીટર (3 ફૂટ) છે.
આબોહવા
ગુજરાતના બાકીના ભાગોની જેમ, પોરબંદરમાં પણ ગરમ, અર્ધ-શુષ્ક વાતાવરણ રહે છે, જે ત્રણ અલગ અલગ ઋતુઓ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે: ઓક્ટોબરથી માર્ચ સુધી “ઠંડી” ઋતુ, એપ્રિલ, મે અને જૂનની શરૂઆતમાં “ગરમ” ઋતુ, અને જૂનના મધ્યથી સપ્ટેમ્બર સુધી ચોમાસાની “ભીની” ઋતુ.
મહાનગરપાલિકા
પોરબંદર અને છાયા જોડિયા શહેરો છે, જે પોરબંદર-છાયા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા સંયુક્ત રીતે સંચાલિત છે. પોરબંદરને ઘણીવાર સુદામાપુરી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે તેના વૈવિધ્યસભર સાંસ્કૃતિક વારસા, અદભુત દરિયાકિનારા અને ઐતિહાસિક મંદિરો માટે પણ જાણીતું છે. પોરબંદર એક ઐતિહાસિક બંદર શહેર પણ છે જેનો દરિયાઈ વેપારનો લાંબો ઇતિહાસ અને સમૃદ્ધ માછીમારી ક્ષેત્ર છે. શ્રાવણ સુદ પૂનમ, જેને નારીયેલી પૂર્ણિમા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે આ પવિત્ર શહેરનો સ્થાપના દિવસ માનવામાં આવે છે. શ્રીમદ્ ભાગવતના સ્કંદ પુરાણના સુદામા ચરિત્રમાં પૌરાણિક સંદર્ભ મુજબ, વર્તમાન પોરબંદર શહેર દેવી પોરવના નામ પરથી કહેવામાં આવતું હતું અને તે અસ્માવતી નદીના કિનારે સ્થિત હતું. આ પ્રદેશ પર રાજપૂત કુળના જેઠવા રાજવંશનું શાસન હતું, જેઓ કલાને પ્રેમ કરતા હતા. તેમના શાહી આશ્રય હેઠળ, આ શહેરને પહોળા રસ્તાઓ, પદયાત્રાઓ, રસ્તાની બાજુમાં સપ્રમાણ માળખાં, જમણા ખૂણાવાળા ચોરસ, ફુવારા, ઉદ્યાનો, જાહેર વિસ્તારો, મંદિરો વગેરેથી શણગારવામાં આવ્યું હતું. પોરબંદર શહેર એક અનોખું શહેર છે જે એક દુર્લભ પ્રકારના સફેદ નરમ પથ્થરથી બનેલું છે જે કલાત્મક રીતે કોતરવામાં આવ્યું છે, તેથી જ તેને “સફેદ શહેર” તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. પોરબંદર, જે અરબી સમુદ્રના ગર્જના કરતા કિનારાની સામે આવેલું છે, તે વિશ્વ વિખ્યાત “દ્વારકા” અને “સોમનાથ” ની વચ્ચે આવેલું છે, જે બાર લોકપ્રિય ભારતીય પૌરાણિક કથાઓમાંની એક છે.બીજી ઘણી બાબતોની સાથે, પોરબંદર એ ભગવાન “કૃષ્ણ” ના પરમ મિત્ર સંત સુદામાની ભૂમિ છે અને વિશ્વને અહિંસાના પાઠ શીખવનારા રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીનું જન્મસ્થળ છે. પોરબંદર માત્ર પૌરાણિક દૃષ્ટિકોણથી જ મહત્વપૂર્ણ નથી, પરંતુ તે હજારો સ્થાનિક અને વિદેશી પ્રવાસીઓને પણ આકર્ષે છે જેઓ નિયમિતપણે આ પવિત્ર શહેરની મુલાકાત લે છે.
પરિવહન
પોરબંદર દેશના વિવિધ શહેરો સાથે રોડ, રેલ અને હવાઈ માર્ગે સારી રીતે જોડાયેલું છે.
બંદર
પોરબંદર એક પ્રાચીન બંદર શહેર છે. હાલમાં તેમાં બારમાસી મધ્યમ કદનું ઊંડા પાણીનું બંદર છે, જેમાં 50,000 જેટલા DWT જહાજો માટે સીધી બર્થિંગ સુવિધાઓ છે. પોરબંદર કોસ્ટ ગાર્ડનું મુખ્ય મથક, જેને કોસ્ટ ગાર્ડ ડિસ્ટ્રિક્ટ હેડક્વાર્ટર 1 (DHQ-1) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યું છે, તે ગુજરાતના પોરબંદરમાં RGT કોલેજ પાસે આવેલું છે.
INS સરદાર પટેલ એ ગુજરાતના પોરબંદરમાં ભારતીય નૌકાદળનો નૌકાદળ મથક છે અને પોરબંદરમાં નૌકાદળ સ્ટેશનનું સ્ટેશન મુખ્યાલય છે. તે ઉત્તરી અરબી સમુદ્રમાં તૈનાત ભારતીય નૌકાદળના એકમોને લોજિસ્ટિક સપોર્ટ પૂરો પાડે છે.
માર્ગ
આ શહેર રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 27 દ્વારા જોડાયેલું છે, જે રાજકોટ અને અમદાવાદ સાથે જોડાય છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 8E એક્સ્ટેંશન (જેને રાજ્ય ધોરીમાર્ગ 6 તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ઉત્તરમાં જામનગર અને દ્વારકા અને દક્ષિણમાં વેરાવળ અને ભાવનગર સાથે જોડાય છે.
જાહેર જાહેર પરિવહન અને બસો દ્વારા જાહેર જનતા આવે છે.
રાજકોટ, દ્વારકા, વેરાવળ, જૂનાગઢ, અમદાવાદ, જામનગર, વડોદરા, સુરત અને મુંબઈ માટે દરરોજ ઘણા ખાનગી કોચ ઉપલબ્ધ છે.
રેલવે
પોરબંદર રેલ્વે સ્ટેશન શહેરને રાજ્ય અને દેશના અન્ય મુખ્ય શહેરો સાથે જોડે છે. દૈનિક ટ્રેનો રાજકોટ (જામનગર, ભાણવડ, ઉપલેટા, ધોરાજી અને ગોંડલ થઈને), સોમનાથ (જુનાગઢ થઈને) અને મુંબઈ (અમદાવાદ, વડોદરા અને સુરત થઈને) ને જોડે છે. દિલ્હી, મુઝફ્ફરપુર અને હાવડા માટે અન્ય ટ્રેનો પણ છે, જે રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ, વિદર્ભ અને પશ્ચિમ બંગાળના મહત્વપૂર્ણ શહેરોને જોડે છે. કોચુવેલી, તિરુવનંતપુરમ (કેરળ) અને સિકંદરાબાદ (હૈદરાબાદ) ને પોરબંદરથી મેંગલોર, કાલિકટ, કોચી અને ક્વિલન (કોલ્લામ) ને સાપ્તાહિક ટ્રેન સાથે જોડે છે.
એરપોર્ટ
તે અમદાવાદ અને મુંબઈ જેવા મુખ્ય શહેરો સાથે સ્થાનિક ફ્લાઇટ્સ દ્વારા જોડાય છે.
રમતગમત
• દુલીપ સ્કૂલ ઓફ ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડ પોરબંદરના બે ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડમાંથી એક છે. ૧૯૬૮ થી ૧૯૮૬ સુધી અહીં છ ક્રિકેટ મેચ રમાઈ હતી અને રેકોર્ડ તૂટી ગયો હતો. આ ગ્રાઉન્ડનું નામ મહાન ભારતીય ક્રિકેટર અને નવાનગરના રાજકુમાર કુમાર શ્રી દુલીપસિંહજીના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.
• નટવરસિંહજી ક્રિકેટ ક્લબ ગ્રાઉન્ડ પોરબંદરના બે ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડમાંથી એક છે. ઓક્ટોબર ૧૯૬૦માં સૌરાષ્ટ્ર ક્રિકેટ ટીમ અને મહારાષ્ટ્ર ક્રિકેટ ટીમ વચ્ચે રણજી ટ્રોફી મેચનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. મહારાષ્ટ્રની ટીમ ૧૦ વિકેટથી જીતી ગઈ હતી, કારણ કે મેચમાં ઓછા સ્કોર હતા, જેમાં સૌરાષ્ટ્રએ ૯૪ અને ૧૩૯ રન બનાવ્યા હતા અને મહારાષ્ટ્રે ૧૮૭ અને ૪૭/૦ રન બનાવ્યા હતા. તે ત્રણ દિવસ માટે સુનિશ્ચિત થયેલ હતું પરંતુ બે દિવસમાં પૂર્ણ થયું. આ ગ્રાઉન્ડ પર રમાતી એકમાત્ર ક્રિકેટ મેચ હતી.
પરિવહન
પોરબંદર દેશના વિવિધ શહેરો સાથે રોડ, રેલ અને હવાઈ માર્ગે સારી રીતે જોડાયેલું છે.
બંદર
પોરબંદર એક પ્રાચીન બંદર શહેર છે. હાલમાં તેમાં બારમાસી મધ્યમ કદનું ઊંડા પાણીનું બંદર છે, જેમાં 50,000 જેટલા DWT જહાજો માટે સીધી બર્થિંગ સુવિધાઓ છે. પોરબંદર કોસ્ટ ગાર્ડનું મુખ્ય મથક, જેને કોસ્ટ ગાર્ડ ડિસ્ટ્રિક્ટ હેડક્વાર્ટર 1 (DHQ-1) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યું છે, તે ગુજરાતના પોરબંદરમાં RGT કોલેજ પાસે આવેલું છે.
INS સરદાર પટેલ એ ગુજરાતના પોરબંદરમાં ભારતીય નૌકાદળનો નૌકાદળ મથક છે અને પોરબંદરમાં નૌકાદળ સ્ટેશનનું સ્ટેશન મુખ્યાલય છે. તે ઉત્તરી અરબી સમુદ્રમાં તૈનાત ભારતીય નૌકાદળના એકમોને લોજિસ્ટિક સપોર્ટ પૂરો પાડે છે.
માર્ગ
આ શહેર રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 27 દ્વારા જોડાયેલું છે, જે રાજકોટ અને અમદાવાદ સાથે જોડાય છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 8E એક્સ્ટેંશન (જેને રાજ્ય ધોરીમાર્ગ 6 તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ઉત્તરમાં જામનગર અને દ્વારકા અને દક્ષિણમાં વેરાવળ અને ભાવનગર સાથે જોડાય છે.
જાહેર જાહેર પરિવહન અને બસો દ્વારા જાહેર જનતા આવે છે.
રાજકોટ, દ્વારકા, વેરાવળ, જૂનાગઢ, અમદાવાદ, જામનગર, વડોદરા, સુરત અને મુંબઈ માટે દરરોજ ઘણા ખાનગી કોચ ઉપલબ્ધ છે.
રેલ
પોરબંદર રેલ્વે સ્ટેશન શહેરને રાજ્ય અને દેશના અન્ય મુખ્ય શહેરો સાથે જોડે છે. દૈનિક ટ્રેનો રાજકોટ (જામનગર, ભાણવડ, ઉપલેટા, ધોરાજી અને ગોંડલ થઈને), સોમનાથ (જુનાગઢ થઈને) અને મુંબઈ (અમદાવાદ, વડોદરા અને સુરત થઈને) ને જોડે છે. દિલ્હી, મુઝફ્ફરપુર અને હાવડા માટે અન્ય ટ્રેનો પણ છે, જે રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ, વિદર્ભ અને પશ્ચિમ બંગાળના મહત્વપૂર્ણ શહેરોને જોડે છે. કોચુવેલી, તિરુવનંતપુરમ (કેરળ) અને સિકંદરાબાદ (હૈદરાબાદ) ને પોરબંદરથી મેંગલોર, કાલિકટ, કોચી અને ક્વિલન (કોલ્લામ) ને સાપ્તાહિક ટ્રેન સાથે જોડે છે.
એરપોર્ટ
તે અમદાવાદ અને મુંબઈ જેવા મુખ્ય શહેરો સાથે સ્થાનિક ફ્લાઇટ્સ દ્વારા જોડાય છે.
રમતગમત
• દુલીપ સ્કૂલ ઓફ ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડ પોરબંદરના બે ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડમાંથી એક છે. ૧૯૬૮ થી ૧૯૮૬ સુધી અહીં છ ક્રિકેટ મેચ રમાઈ હતી અને રેકોર્ડ તૂટી ગયો હતો. આ ગ્રાઉન્ડનું નામ મહાન ભારતીય ક્રિકેટર અને નવાનગરના રાજકુમાર કુમાર શ્રી દુલીપસિંહજીના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.
• નટવરસિંહજી ક્રિકેટ ક્લબ ગ્રાઉન્ડ પોરબંદરના બે ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડમાંથી એક છે. ઓક્ટોબર ૧૯૬૦માં સૌરાષ્ટ્ર ક્રિકેટ ટીમ અને મહારાષ્ટ્ર ક્રિકેટ ટીમ વચ્ચે રણજી ટ્રોફી મેચનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. મહારાષ્ટ્રની ટીમ ૧૦ વિકેટથી જીતી ગઈ હતી, કારણ કે મેચમાં ઓછા સ્કોર હતા, જેમાં સૌરાષ્ટ્રએ ૯૪ અને ૧૩૯ રન બનાવ્યા હતા અને મહારાષ્ટ્રે ૧૮૭ અને ૪૭/૦ રન બનાવ્યા હતા. તે ત્રણ દિવસ માટે સુનિશ્ચિત થયેલ હતું પરંતુ બે દિવસમાં પૂર્ણ થયું. આ ગ્રાઉન્ડ પર રમાતી એકમાત્ર ક્રિકેટ મેચ હતી.
પ્રવાસી આકર્ષણો
• કીર્તિ મંદિર, મહાત્મા ગાંધીના જન્મદિવસનું સ્થળ, મુખ્ય બજાર, માણેક ચોક ખાતે આવેલું છે.
• ભારત મંદિર (ભારત વિશે સંસ્કૃતિ, ઇતિહાસ અને ભૂમિતિનું કાયમી પ્રદર્શન. તેની સ્થાપના શ્રી નાનજીભાઈ કાલિદાસ મહેતા દ્વારા કરવામાં આવી હતી).
• તારા મંદિર (ભારતના સૌથી જૂના પ્લેનેટોરિયમમાંનું એક).
• શ્રી સુદામાજી મંદિર: ભારતમાં તેમના નામે બાંધવામાં આવેલા થોડા મંદિરોમાંનું એક.
• શ્રી હરિ મંદિર અથવા સાંદીપનિ મંદિર (રમેશ ઓઝા દ્વારા સંચાલિત): એક મંદિર સંકુલ.
• હુઝુર મહેલ, દરિયા રાજ મહેલ મહેલ, દરબારગઢ અને સરતાનજી ચોરો.
• પોરબંદર ચોપાટી.
• પોરબંદર પક્ષી અભયારણ્ય (ટીલ, ફાઉલ, ફ્લેમિંગો, આઇબિસ, કર્લ્યુ જેવા પક્ષીઓ જોઈ શકાય છે)
• પોરબંદરમાં પક્ષી નિરીક્ષણ માટે આદર્શ ઘણા ભીના મેદાનો છે.
• તે છેલ્લા દરિયા કિનારાઓમાંનો એક પણ છે જ્યાં લુપ્તપ્રાય દરિયાઈ સસ્તન પ્રાણી ડુગોંગ મળી શકે છે.
નોંધપાત્ર લોકો
• મહાત્મા ગાંધી – “રાષ્ટ્રપિતા” નો જન્મ અહીં થયો હતો.
• કસ્તુરબા ગાંધી – મહાત્મા ગાંધીના પત્ની.
• નાનજી કાલિદાસ મહેતા – ઉદ્યોગપતિ અને દાનવીર.
• સુદામા – (કુચેલા તરીકે પણ ઓળખાય છે) કૃષ્ણના મિત્ર.
Food
અમુક જ નાસ્તા અને મીઠાઈઓ એવા છે જેના પર ચોક્કસ ભૌગોલિક પ્રદેશ એકાધિકારનો દાવો કરી શકે છે. ખજલી તેમાંથી એક છે. તે પોરબંદરની વિશેષતા છે. ખજલી એ ગરમ મસાલા ચા સાથે પીરસવામાં આવતો પરંપરાગત ગુજરાતી નાસ્તો છે. ખજલી બારીક પીસેલા ઘઉંના લોટ (મેન્ડો) સાથે બનાવવામાં આવે છે. અન્ય મીઠાઈઓથી વિપરીત, તે ઘીમાં તળવામાં આવે છે. તે ત્રણ જાતોમાં પણ આવે છે: મીઠી ખજલી (સાતા), હળવી ખજલી અને મસાલા ખજલી. ખજલીને ફ્લેકી ફ્રાઇડ બિસ્કિટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે જેમ જેમ તમે તેમાં ડંખ મારશો, તે તમારી જીભ પર નાના ટુકડાઓમાં તૂટી જશે.